Studiedag Zaterdag 19 maart 2011
Palliatieve zorg: meer dan terminale zorg
Al te vaak wordt palliatieve zorg gelijk gesteld met de hulpverlening bij de laatste levensdagen van zwaar hulpbehoevende patiënten. Als dat zo zou zijn zou de term ‘terminale zorg’ inderdaad wel gepast zijn, maar het gaat om zoveel meer. Op deze tweejaarlijkse studiedag wordt stilgestaan bij het ruimere kader van behoeften en afspraken die belangrijk zijn om tot goede palliatieve zorg te komen: vroegtijdige zorgplanning. Wat kan dit aan de latere patiënt, de omgeving en de hulpverleners bieden?
Vier lezingen
- Prof. dr. Johan Wens, Huisartsgeneeskunde Universiteit Antwerpen
‘Kijken naar palliatieve zorg vanuit de zorgbehoeften van de patiënt’ - Prof. dr. Herman Nys, Rechtsfaculteit KULeuven
‘Wegwijs in een web van wilsverklaringen’ - Walter Rombouts, klinisch psycholoog UZLeuven, opleider Perspectief Holsbeek
‘Vrijwilligers in palliatieve zorg: de plussen en de minnen’ - Vertegenwoordigers van Ispahan kijken terug op 20 jaar palliatieve thuiszorg in de Kempen en presenteren projecten voor de toekomst
Acht keuzesessies
- “En wat …later?” vroegtijdige zorgplanning in de praktijk
De mens leeft alsof hij/zij onsterfelijk is. Zelfs op hoge leeftijd of bij levensbedreigende ziekten ervaren hulpverleners dat mensen plannen maken alsof er aan dat kwijnende leven geen eind komt. Toch is er een paradox: de postmoderne mens wil tezelfdertijd alles onder controle houden tot en met het levenseinde, zelfs tot na het sterven. Er is dus wel degelijk het besef van eindigheid maar een gedrag van schijnbare onsterfelijkheid. In vroegtijdige zorgplanning verschijnt dezelfde paradox. Men wil wel alles (en liefst op papier en met kracht van eigen gemaakte wet) geregeld zien, maar stelt belangrijke beslissingen uit. Daarenboven hebben velen geen notie van bepaalde consequenties van dat te laat of vaak te rigoureus plannen. Die consequenties blijven vaak buiten het blikveld van betrokkenen tot er zich acute problemen stellen. Aan de hand van een aantal casussen gaan we in de workshop daarover met elkaar in discussie. - Klare wijn schenken: begrippenkader medisch begeleid sterven
Kan een patiënt een behandeling weigeren? In hoeverre is een behandeling zinvol? Wat verstaat men onder ‘palliatieve sedatie’? Wie kan om euthanasie vragen en welke procedure dient dan te worden gevolgd? Wat kan men met een wilsverklaring?...Dit zijn maar enkele vragen waarmee we in de dagelijkse praktijk geconfronteerd worden.
De vooruitgang van de medische wetenschap en de maatschappelijke evoluties (o.a. de wet op de patiëntenrechten) dwingen ons tot steeds meer openheid in de communicatie omtrent deze problematiek.
Op basis van een typologie van de verschillende wijzen waarop in de gezondheidszorg het stervensproces kan worden begeleid, staan we stil bij de betekenis hiervan in de praktijk. Vooral omdat elke vorm van medisch begeleid sterven, specifieke ethische vragen oproepen die dreigen miskend te worden wanneer er geen duidelijke grenzen en verschillen worden aangegeven. - Hoe kan zand toch een parel worden? …werken met kinderen bij verlies en verdriet
Wanneer dood en rouw binnendringen in het leven van kinderen dan blijft dit deel uitmaken van hun leven. Het is als een zandkorrel die een oester binnendringt. Deze blijft immers ook in de oester. Maar uiteindelijk is de kwetsbare oester in staat de verontreiniging te transformeren in een schat: door de korrel laagje per laagje te omhullen met paarlemoer wordt het een parel.
Hoe kunnen wij kinderen ‘omhullend’ nabij zijn zodat zij hun innerlijke pijn kunnen omvormen tot een bron van leven?
Deze workshop schenkt vooral aandacht aan het gebruik van hulpmiddelen bij het bijstaan van kinderen in hun verlieservaring. - ‘Het lichte koffertje’: meerwaarde van complementaire zorg
Het project ‘Het Lichte Koffertje’ is tot stand gekomen doordat familieleden en mantelzorgers aan het ziekbed zo vaak zeiden “Wij kunnen zo weinig doen…” Het koffertje biedt ideeën, mogelijkheden en tips om iets extra aan te bieden en vormen van betrokkenheid te vinden. Het ondersteunt je om kracht te vinden zowel voor je dierbare als voor jezelf.
Het Lichte koffertje wordt uitgeleend aan patiënten en mantelzorgers en is bedoeld als kennismaking met o.a. aromatherapie, bachbloesems, boomoliën, massage, knuffelstenen, sprookjes, poëzie, muziek…. Het gaat over kleine dingen die toch wonderen kunnen verrichten op vlak van welbevinden en kwaliteit van leven. In deze workshop kunnen de deelnemers de inhoud ervan verkennen. - Draagkracht: voortdurend zoeken naar evenwicht. Focus op de omgeving van de patiënt
Mensen uit de directe omgeving van de patiënt nemen vaak lang en intensief zorg op voor hun naaste. Dat vraagt kracht, draagkracht. Wat bepaalt de draagkracht van iemand? Wat zijn valkuilen?
Hoe kunnen zorgverleners de omgeving ondersteunen in het voortdurend zoeken naar evenwicht tussen zorg voor de patiënt en zorg voor zichzelf. Mede op basis van de eigen ervaring van de deelnemers aan deze workshop wordt gezocht naar handvaten die aan zorgverleners ondersteuning kunnen bieden in begeleiding van de omgeving van patiënten in hun laatste levensfase. - “Mag het licht uit?” Oog voor spiritualiteit en zingeving in de laatste levensfase
"Mag het licht uit?" Een op het oog simpele vraag van een oudere zorgvrager op een afdeling geriatrie stelt een stagiaire voor de dieperliggende vraag naar zinvol ouder worden en hoe je mensen in deze levensfase met warme zorg kunt omringen. Voor de groepsreflectie wordt een concreet analysemodel, de "roos van spiritualiteit" kort toegelicht. Vervolgens gaan we aan de slag vanuit stellingen of concrete praktijksituaties van de deelnemers. De bedoeling is vooral om onderling uit te wisselen en van elkaars praktijkervaring bij te leren. - Morfine, voorbij de mythe…pijn bestrijding in palliatieve zorg
Palliatieve zorg beoogt maximale comfortzorg. Het onder controle houden van pijn en andere symptomen is hierbij één van de grote peilers. Op gebied van pijnbestrijding vraagt een palliatieve situatie vaak om ‘meer dan een aspirientje’. Vele patiënten en dus ook hun omgeving en de hulpverleners worden op regelmatige basis geconfronteerd met het gebruik van morfine. Rond morfine hangen heel wat mythen: in hoeverre is morfine verslavend? Maakt morfine de patiënt suf? Is het einde nabij bij de start van morfine? …
In deze workshop gaan we dergelijke vragen samen onderzoeken met de dagelijkse praktijk als belangrijkste invalshoek. - “Moet die handtekening nu echt?” Over aantrekking en weerstand bij vroegtijdige zorgplanning
In het kader van vroegtijdige zorgplanning kwam het document ‘Wilsverklaringen inzake mijn gezondheidszorg en levenseinde’ tot stand.
We nemen ons voor het in te vullen, want we vinden het belangrijk om een aantal zaken geregeld te zien voor later. Dat geeft ons een gerust gevoel. Maar even vaak leggen we het document weer weg op het moment dat we er mee aan de slag moeten om het met huisarts en omgeving te bespreken. Wat zijn onze weerstanden? Wat is onze angst? Wat moeten we er nu eigenlijk mee?
Daarover gaan we in deze workshop in gesprek.
Op de antwoordkaart bij de uitnodiging van de studiedag wordt gevraagd een 1e en 2e keuze van keuzesessie aan te duiden. De tweede keuze zal u toegewezen worden wanneer op het tijdstip van inschrijving het bereikte aantal deelnemers aan de keuzesessie van uw eerste keuze al bereikt is.
