De algemene acute ziekenhuizen zijn verplicht over een functie ‘palliatieve zorg’ te beschikken sedert 28 oktober 1999. Alle ziekenhuizen uit de regio hebben een palliatieve zorgfunctie in hun instelling onder de vorm van een palliatief supportteam.

1. Wat is een palliatief support team?

Een palliatief supportteam is een multidisciplinair team. De leden die erin zetelen komen uit het medisch en verpleegkundig departement, het paramedisch departement en de dienst patiëntenbegeleiding.
Bij voorkeur genoten zij een aanvullende opleiding palliatieve zorg en nemen zij op regelmatige basis deel aan navorming en bijscholingen om hun kennis actueel te houden.

Een palliatief supportteam is een multidisciplinair team dat ter beschikking staat van de verschillende diensten in het ziekenhuis. Het is dus geen verpleegafdeling met eigen bedden.
De teamleden houden zich deeltijds bezig met de palliatieve zorgfunctie. De tijd die zij ervoor reserveren is afhankelijk van de grootte van het ziekenhuis of de speciale noden aan palliatieve zorg. Ook de aard en de omvang van de aanwezige diensten is hierin mee bepalend. De meeste hulpverleners van de palliatieve supportteams hebben binnen het ziekenhuis nog een andere functie.
Het palliatief supportteam werkt ondersteunend, adviserend en begeleidend. Het neemt de verzorging van een patiënt in de praktijk niet over en wenst al evenmin controlerend op te treden. Elk teamlid tracht, door zijn of haar extra verworven kennis inzake palliatieve zorgverlening, collega’s verder te helpen in hun betrachting om hun patiënten de meest optimale comfortzorg te kunnen aanbieden.

2. De taken van een PST

Ieder teamlid werkt mee aan de integratie van de palliatieve zorgcultuur in het ziekenhuis:
geneesheer – specialisten:

• geven advies op medisch vlak betreffende een palliatieve patiënt
• nemen actief deel aan het opstellen van protocols, volgen en geven bijscholingen

verpleegkundigen:

• geven advies op verpleegkundig vlak
• werken actief mee aan het opstellen van protocols, volgen en geven bijscholingen

psycholoog:

• biedt psychologische ondersteuning aan patiënt en, indien nodig, ook aan de familie
• bewaakt de draagkracht van patiënt en familie
• begeleidt waar nodig de communicatie tussen patiënt en familie, het verpleegkundig team en de artsen

maatschappelijk assistent/ sociaal verpleegkundige

• is vaak de contactpersoon voor patiënt, familie en ziekenhuismedewerkers omtrent palliatieve zorgen
• staat in voor het inschakelen van de nodige diensten en voorzieningen bij het ontslag of verwijzing naar een andere instelling
• biedt ondersteuning aan patiënt en familie

Het palliatief supportteam dient volgens de wet minimaal uit deze disciplines te bestaan. Naargelang de structuur van het ziekenhuis kan het team nog uitgebreid worden met:
ziekenhuispastor:

• begeleidt patiënt en familie op spiritueel niveau

kinesitherapeut:

• kan bijkomende adviezen geven omtrent een optimale positionering van de patiënt, zorgen voor o.a. passieve mobilisatie, en relaxatietherapie aanbieden

In de meeste ziekenhuizen is één van deze personen tevens de coördinator van het PST, deze funktie houdt in:

• coördineert de begeleiding ( is voortdurend in contact met alle betrokken partijen, organiseert besprekingen, doet mede de registratie)
• organiseert bijscholingen
• is het aanspreekpunt voor allen die informatie wensen over palliatieve hulpverlening.

De huidige PST-coördinatoren uit dit arrondissement zijn:

St. Elisabethziekenhuis te Turnhout	Hilde Michiels
St. Jozefziekenhuis te Turnhout	Marleen Hermans
St. Elisabethziekenhuis te Herentals	Lief Truyens
St. Dimpnaziekenhuis te Geel	Karen Berghmans
Heilig Hartziekenhuis te Mol	An Peeters

3. Werkwijze van het PST

De aanmelding van patiënten kan door iedere betrokken partij gebeuren: de patiënt zelf, de familie, behandelende arts, verpleegkundigen … De aanvragen tot begeleiding worden verzameld door de coördinator. Deze persoon vergaart voor de teambespreking de nodige informatie en zorgt ervoor dat diegenen die aanwezig dienen te zijn op de bespreking uitgenodigd worden.

Indien de behandelende arts en/of afdelingsverpleegkundige niet aanwezig konden zijn op de bespreking is het aan het palliatief supportteam om te zorgen dat de gegeven adviezen zo snel mogelijk doorgegeven worden aan de behandelende arts en afdelingsverpleegkundigen. Deze overdracht kan mondeling gebeuren, al gaat de voorkeur uit naar een geschreven document.

Het palliatief supportteam heeft wekelijks een vergadermoment. Dit wil echter niet zeggen dat er enkel op die momenten adviezen kunnen gegeven worden. Complicaties of nieuwe problemen kunnen zich elk moment voordoen. Het is aan de coördinator om bij acute problemen enkele of alle teamleden te contacteren voor een tussenbespreking. Om dit mogelijk te maken is het raadzaam dat dit multidisciplinair team samengesteld is uit hulpverleners die vrijwel dagelijks aanwezig zijn in het ziekenhuis.

Op het moment dat een palliatieve patiënt medisch gezien verantwoord kan ontslagen worden, kan de verpleegafdeling terugvallen op het palliatief supportteam om het ontslag te organiseren. Dit kan een ontslag naar huis betekenen, waarbij het palliatief supportteam contacten legt met de thuishulpverleners. Andere mogelijkheden zijn: een ontslag naar rust- en verzorgingstehuis of een palliatieve eenheid.

De 5 ziekenhuizen uit de regio komen op regelmatige basis samen in de stuurgroep Ziekenhuizen van het Palliatief Netwerk Arrondissement Turnhout. Het doel van deze stuurgroep is het ondersteunen van de uitbouw van de supportteams in de ziekenhuizen. De coördinatoren participeren aan dit overleg.

Ondanks het feit dat een palliatieve zorgfunctie nu reeds enkele jaren verplicht is in onze ziekenhuizen, is er nog veel werk te verzetten. Het gaat dan vooral om het realiseren van een mentaliteitswijziging:
in een gebouw, een ziekenhuis, waar men steeds naartoe ging om te helen, om te genezen dient nu ook ruimte gecreëerd te worden om uitbehandelde zieken te blijven verzorgen en hen comfort te geven door niet de ziekte te behandelen, maar de symptomen.
Nog veel belangrijker is het gegeven dat de zorgverleners van vandaag zich ook weten te handhaven in een palliatieve zorgsituatie naast hun curatieve oriëntatie. Een palliatief supportteam is gevormd uit mensen die deze balans gevonden hebben. Ze willen met veel engagement en gepast enthousiasme actief meewerken om het palliatief zorgconcept verder te laten groeien in onze ziekenhuizen.